Referendum w Krakowie 24 maja. Czy Miszalski straci stanowisko?

Kraków nigdy nie przeprowadził skutecznego referendum lokalnego. Za tydzień ma szansę napisać nowy rozdział swojej historii – albo potwierdzić, jak trudno zmobilizować mieszkańców do urn w niewyborczy dzień.

PAP / RedakcjaKraków, maj 2025

Głosowanie w niedzielę 24 maja potrwa od godziny 7 do 21 i odbędzie się w ponad 450 lokalach wyborczych rozsianych po całym Krakowie. Każdy uprawniony mieszkaniec otrzyma dwie odrębne karty – jedna dotyczy odwołania prezydenta Aleksandra Miszalskiego, druga zaś losów urzędującej rady miejskiej. Oddanie ważnego głosu jest proste: wystarczy postawić znak „X" obok odpowiedzi „TAK" lub „NIE". Cisza referendalna zacznie obowiązywać już o północy z piątku na sobotę.

Kluczowym warunkiem, bez którego wyniki w ogóle nie będą brane pod uwagę, jest odpowiednia frekwencja – i tu poprzeczka zawieszona jest wysoko. 

Aby referendum w sprawie odwołania prezydenta było ważne, do urn musi pójść co najmniej 158 555 mieszkańców, co odpowiada 3/5 liczby osób głosujących w drugiej turze wyborów na prezydenta miasta. W przypadku odwołania rady miejskiej próg jest jeszcze wyższy i wynosi 179 792 głosujących. W przeliczeniu daje to około 27 procent wszystkich uprawnionych wyborców.

Obie strony sporu prowadzą kampanię, tyle że z diametralnie różnymi celami. Prezydent Aleksander Miszalski otwarcie zachęca krakowian do niebrania udziału w głosowaniu – i robi to ze spokojem człowieka, który liczy na to, że frekwencja referendum po prostu unieważni. Jego argumentacja jest prosta: jeśli mieszkańcy uważają, że miasto idzie w dobrym kierunku, niech zostaną w domach.

Po drugiej stronie barykady inicjatorzy referendum liczą przede wszystkim na emocje wokół osoby prezydenta. Pełnomocnik grupy obywateli radca prawny Rafał Zontek przyznaje jednak, że sytuacja w przypadku odwołania rady miejskiej jest mniej pewna – i że o wyniku może zdecydować nawet pogoda w niedzielę.

Lista zarzutów pod adresem prezydenta Krakowa jest długa i dotyczy zarówno finansów, jak i konkretnych decyzji miejskich. Inicjatorzy referendum i ich polityczni sojusznicy z PiS, Konfederacji oraz środowiska radnego Łukasza Gibały – głównego rywala Miszalskiego w wyborach 2024 roku – wytykają mu zadłużenie miasta, kolesiostwo i niespełnienie wyborczych obietnic.

 Największe emocje budzą jednak kwestie transportowe: sposób wprowadzenia strefy czystego transportu, podwyżki cen biletów, wydłużenie godzin płatnego parkowania oraz opłaty za parkowanie w niedziele.

Miszalski przyznał publicznie, że popełnił błędy i zapowiedział korekty – między innymi zmianę zasad strefy czystego transportu, likwidację premii dla członków zarządów spółek miejskich i obniżenie wynagrodzeń dla rad nadzorczych. Jednocześnie zaznaczył, że odpowiedzialność za wysokość dotychczasowych premii spoczywa na poprzedniej władzy. Gdy inicjatorzy referendum wezwali go do debaty publicznej, odmówił – oceniając, że byłoby to wchodzenie w „polityczne piekiełko".

Politolodzy obserwują krakowskie referendum z uwagą, choć bez złudzeń co do trudności, jaką jest osiągnięcie wymaganego progu frekwencji w lokalnym głosowaniu. Profesor Andrzej Piasecki z Uniwersytetu Ekonomicznego w Krakowie zwraca uwagę, że nawet jeśli referendum nie będzie ważne, to i tak już zmieniło coś istotnego w krakowskiej polityce.

Profesor Piasecki zauważa, że presja referendum wymusiła na Miszalskim wyraźną aktywność i konkretne działania korygujące – których bez tej mobilizacji obywatelskiej mogłoby nie być. Niezależnie od tego, czy 24 maja do urn pójdzie wystarczająca liczba krakowian, jedno jest pewne: mieszkańcy Krakowa pokazali, że potrafią wymusić na władzach reakcję. Reszta zależy od niedzielnej pogody – i od tego, czy emocje w mieście okazały się wystarczająco trwałe, by zamienić się w konkretne głosy.