Nawrocki na Monte Cassino. 82. rocznica i obchody we Włoszech 2026

Centralnym punktem obchodów będzie uroczystość 18 maja na Polskim Cmentarzu Wojennym, gdzie od ponad ośmiu dekad spoczywają żołnierze, którzy po niezwykle zaciętych walkach zdobyli wzgórze i przełamali Linię Gustawa. Wezmą w niej udział weterani, rodziny poległych, harcerze, przedstawiciele organizacji kombatanckich oraz delegacje władz Polski i Włoch.

Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych Lech Parell podkreślił wyjątkowość tej bitwy na tle całej II wojny światowej.

Parell przypomniał, że Monte Cassino to nie tylko karta historii wojskowej. W czasach PRL znaczenie tej bitwy było celowo umniejszane, a sama pamięć o niej stawała się elementem oporu wobec komunistycznej cenzury.

Wśród gości honorowych tegorocznych uroczystości znajdzie się major Władysław Dąbrowski – żołnierz 2. Korpusu Polskiego, który przeszedł cały szlak armii generała Władysława Andersa: od zesłania do Kazachstanu przez Bliski Wschód aż po walki o Monte Cassino, Ankonę i Bolonię.

Obok niego pojawi się Stanisław Guścin – sybirak i emerytowany żołnierz armii brytyjskiej, jako dziecko deportowany na Syberię podczas czwartej masowej wywózki z czerwca 1941 roku. Jego matka służyła w Pomocniczej Służbie Kobiet, on sam trafił do Junackiej Szkoły Kadetów.

Tegoroczne obchody będą miały wyjątkowy wymiar międzypokoleniowy. Po raz pierwszy podczas ceremonii na Monte Cassino przywołane zostaną konkretne sylwetki żołnierzy pochowanych na tamtejszej nekropolii – ale nie z dokumentów, lecz z rodzinnych wspomnień.

Na uroczystości przyjedzie też ponad 300 harcerzy ze Związku Harcerstwa Polskiego, Związku Harcerstwa Rzeczpospolitej i Światowego Związku Harcerstwa Polskiego. Ich obecność jest wyraźnym sygnałem, że pamięć o Kresach, zsyłkach i żołnierskim trudzie kolejne pokolenia traktują jako własne dziedzictwo, a nie muzealną przeszłość.

Delegacja odwiedzi kilka miejscowości związanych z walkami i zapleczem 2. Korpusu Polskiego. W Piedimonte San Germano, San Vittore del Lazio i Mignano Monte Lungo odbędą się uroczystości upamiętniające ciężkie boje na tym terenie. W Acquafondacie, gdzie początkowo chowano poległych żołnierzy, odprawiona zostanie polowa msza święta z ceremonią złożenia kwiatów.

Ważnym przystankiem będzie Casamassima koło Bari – miejsce pierwszego z czterech dużych polskich cmentarzy wojennych założonych na terenie Włoch w 1944 roku. Spoczywa tam 431 żołnierzy, w tym niegdyś obrońca Westerplatte major Henryk Sucharski, którego prochy przewieziono później do kraju.

Obchody zamknie uroczystość w Materze, która przypomni o mało znanych kartach historii 2. Korpusu: od 1944 do 1946 roku działała tam polska szkoła, gdzie żołnierze i junacy mogli kontynuować naukę przerwaną przez wojnę. Przy tablicy pamiątkowej zagra Orkiestra Wojskowa z Lublina – w programie pieśni wojenne oraz polskie i włoskie melodie, wykonane wspólnie z mieszkańcami miasteczka.

Głównym organizatorem obchodów jest Urząd do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych. Wspierają go Ambasada RP w Rzymie, Ministerstwo Obrony Narodowej, Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego oraz Instytut Strat Wojennych im. Jana Karskiego.

W bitwie o Monte Cassino zginęło 923 polskich żołnierzy, 2931 zostało rannych, a 345 uznano za zaginionych. 18 maja 1944 roku nad klasztorem benedyktynów zawisł biało-czerwony proporzec – symbol zwycięstwa, które kosztowało niewyobrażalnie wiele.