Oleg Zakirow – major KGB, którzy ujawnił prawdę o Katyniu. Historia bohatera

W filmie dokumentalnym Jarosława Mańki podkreślał jasno: „dla mnie było ważne, aby wyjaśnić, jaka jest prawda”. Ta decyzja zaważyła na całym jego życiu. Dla wielu stał się bohaterem, dla innych – zdrajcą. Jak mówiła dziennikarka Krystyna Kurczab-Redlich: 

Zakirow pracował w KGB w latach 70. i 80., a przełom nastąpił w okresie pierestrojki. Wtedy zaangażował się w badanie zbrodni katyńskiej. Dotarł do świadków, dokumentów i materiałów, które przez dekady były ukrywane. Sam przyznał: „w latach 1989–90 KGB była w stanie jakby niepewności. I ja ten krótki okres wykorzystałem”.

Jego działania szybko spotkały się z reakcją władz. Próby publikacji materiałów były blokowane, reportaże cenzurowane, a dokumenty konfiskowane. Ostatecznie w 1991 roku został usunięty ze służby pod pretekstem choroby psychicznej. W praktyce oznaczało to wykluczenie i odcięcie od życia zawodowego.

Po latach presji i braku perspektyw w Rosji Zakirow zdecydował się na wyjazd do Polski. Liczył na wsparcie i możliwość pracy. Rzeczywistość okazała się jednak inna. Jak pisała Krystyna Kurczab-Redlich, „Polska przyjęła go jak wroga”. Zamiast stabilizacji pojawiły się problemy finansowe i społeczne wykluczenie.

Pracował dorywczo, zmagał się z depresją i biedą. Dopiero po latach otrzymał obywatelstwo i niewielką rentę. Mimo wiedzy i doświadczenia nie znalazła się instytucja, która mogłaby wykorzystać jego kompetencje. Jak zauważył Józef Śreniowski, był „jedynym w swoim rodzaju specjalistą”, którego potencjał pozostał niewykorzystany.

Postać Zakirowa budzi do dziś silne emocje. Dla jednych jest bohaterem, dla innych wyrzutem sumienia. Piotr Skwieciński nazwał go „największym wyrzutem sumienia Polski”, a historyk prof. Wojciech Materski podkreślił, że:

Na jego nagrobku widnieje napis: „Wybaczcie mi wszyscy, kogo zraniłem niesłusznie…”. To symboliczna puenta życia człowieka, który postawił prawdę ponad własnym bezpieczeństwem.

Józef Śreniowski ujął to jeszcze dosadniej: „zabiła go prawda o Katyniu, bo w świecie schizofrenii prawda nie działa jak odtrutka, tylko jak trucizna”. Właśnie dlatego historia Olega Zakirowa pozostaje jednym z najbardziej poruszających świadectw walki o prawdę w XX wieku.