PiS chce odrzucić ustawę o statusie osoby najbliższej

Zacznijmy od treści, bo wokół niej narosło najwięcej nieporozumień. Ustawa zakłada, że dwie pełnoletnie osoby będą mogły zawrzeć przed notariuszem umowę, którą zarejestruje urząd stanu cywilnego. Taka umowa pozwoli uregulować między stronami kwestie, które w codziennym życiu potrafią urosnąć do dramatu: wspólność majątkową, obowiązek alimentacyjny, prawo do wspólnego mieszkania, dostęp do informacji medycznej oraz sprawy pochówku.

Do umowy będzie można dołączyć aneks z testamentami obu stron. Warto zatrzymać się przy tym, czego w ustawie nie ma, bo to klucz do całego sporu. Pełnomocniczka rządu do spraw równości Katarzyna Kotula podkreśliła, że w przepisach nie znalazł się ani jeden zapis dotyczący dzieci.

Zawierana umowa nie przyzna żadnych praw do sprawowania pieczy nad biologicznym potomstwem partnera. To istotne, bo właśnie wokół dzieci przeciwnicy ustawy zbudowali najmocniejszą część swojej narracji. Tymczasem dokument mówi o majątku, mieszkaniu i szpitalu, a nie o adopcji.

Senatorowie Prawa i Sprawiedliwości złożyli wniosek o odrzucenie obu ustaw w całości. Janina Sagatowska argumentowała, że to

a regulacja jej zdaniem promuje egoizm i związki na próbę, bez odpowiedzialności za rodzicielstwo. Inni senatorowie tej partii wskazywali na ryzyko metody małych kroków, która miałaby prowadzić do adopcji dzieci przez pary jednopłciowe, na możliwość zawierania fikcyjnych związków dla korzyści podatkowych oraz na niezgodność z artykułem 18 konstytucji. 

Każdy z tych argumentów ma jednak słaby punkt, który warto nazwać. Zarzut o wprowadzanie małżeństwa jednopłciowego tylnymi drzwiami rozbija się o fakt, że umowa nie dotyka kwestii dzieci ani nie zrównuje stron z małżonkami w pełnym zakresie. Straszenie fikcyjnymi związkami dla korzyści podatkowych brzmi osobliwie w kraju, w którym fikcyjne małżeństwa dla korzyści majątkowych istnieją od dekad, a nikt na tej podstawie nie postuluje likwidacji małżeństw.

Co do konstytucji, artykuł 18 chroni małżeństwo jako związek kobiety i mężczyzny, ale nie zakazuje państwu regulowania innych relacji międzyludzkich. Umowa o wspólnym pożyciu nie nadaje nikomu statusu małżonka, lecz porządkuje sprawy, które i tak dzieją się w życiu setek tysięcy ludzi.

I tu dochodzimy do sedna, które w tej debacie ginie pod ideologicznym hałasem. Polska jest dziś jednym z nielicznych krajów Europy bez jakiejkolwiek regulacji związków osób tej samej płci. Senator Krzysztof Kwiatkowski zauważył, że w tak wąskim gronie znajdują się obok nas głównie Rosja i Białoruś, czyli państwa, które, jak ujął to wprost, traktują obywatela przedmiotowo. To nie jest towarzystwo, do którego aspiruje kraj należący do Unii Europejskiej i NATO.

Za sporem stoją też twarde dane, które trudno zbić światopoglądem. Z Narodowego Spisu Powszechnego wynika, że liczba związków nieformalnych osób różnej płci wzrosła z 316,5 tys. w 2011 roku do 552,8 tys. w 2021 roku. Poparcie dla regulacji rośnie systematycznie, a sondaże CBOS pokazują, że akceptacja dla związków jednopłciowych zwiększyła się w ciągu dwóch dekad o ponad 20 punktów procentowych.

Mówimy łącznie o około dwóch milionach Polek i Polaków, którzy żyją w związkach nieformalnych i których państwo dziś nie dostrzega. Jeśli senatorowie nie poprą wniosku o odrzucenie i przyjmą ustawy bez poprawek, trafią one na biurko prezydenta Karola Nawrockiego, który będzie miał 21 dni na podpis, weto albo skierowanie do Trybunału Konstytucyjnego.

Przepisy mają wejść w życie 1 stycznia 2027 roku. I to właśnie wtedy, a nie podczas senackich przemówień, okaże się, czy deklaracje prezydenta z kampanii o otwartości na uregulowanie statusu osoby najbliższej były realną obietnicą, czy tylko wyborczym frazesem.