Tusk odmawia Nawrockiemu kontrasygnaty. Aneks WSI zablokowany, zarząd NBP zawieszony

Konstytucjonalista dr hab. Jacek Zaleśny z Uniwersytetu Warszawskiego w rozmowie z PAP wyjaśnia, dlaczego premier może to robić i dlaczego nikt nie może go do zmiany zdania zmusić.

Kontrasygnata to podpis premiera pod aktem urzędowym prezydenta — bez niego większość decyzji głowy państwa po prostu nie wchodzi w życie. Instytucja ta ma konkretny cel ustrojowy.

Chodzi też o odpowiedzialność polityczną — prezydent przed Sejmem nie odpowiada, ale rząd już tak. Dając kontrasygnatę, premier firmuje daną decyzję i bierze za nią polityczną odpowiedzialność przed parlamentem. To właśnie dlatego odmowa kontrasygnaty jest tak potężnym instrumentem — i dlaczego w warunkach kohabitacji staje się naturalnym polem konfliktu.

W sprawie aneksu do raportu WSI pojawia się pytanie, czy kontrasygnata w ogóle jest wymagana, skoro ustawa z 2006 roku o niej nie wspomina. Konstytucjonalista rozwiewa wątpliwości.

Dodał wprost: kontrasygnata jest tu niezbędna. Warto też przypomnieć historyczny precedens — gdy w lutym 2007 roku prezydent Lech Kaczyński ujawniał sam raport WSI, jego decyzja miała kontrasygnatę premiera. Był nim wówczas jego brat Jarosław Kaczyński, więc problemów nie było. Dziś układ polityczny jest zupełnie inny.

Najważniejszy element całej układanki jest prosty — premier odmawiając kontrasygnaty, nie narusza żadnego prawa i nie musi nikomu tłumaczyć swojej decyzji.

Konstytucja przewiduje 27 sytuacji, w których prezydent działa bez kontrasygnaty — należą do nich między innymi zarządzanie wyborów, podpisywanie lub odmowa podpisania ustaw, desygnowanie premiera czy przyjmowanie dymisji rządu. Poza tą listą wszystko wymaga zgody szefa rządu.

Odmowy kontrasygnaty zdarzały się w polskiej historii ustrojowej wielokrotnie — nawet gdy prezydent i premier wywodzili się z tego samego obozu politycznego. Tusk sam doświadczył kłopotów z kontrasygnatą — w 2008 roku przez kilka miesięcy blokował kandydaturę do zarządu NBP za prezydentury Lecha Kaczyńskiego, a w 2024 roku przyznał, że jeden z jego podpisów był pomyłką i próbował go cofnąć.

Dziś sytuacja jest jednak strukturalnie inna — pełna kohabitacja sprawia, że kontrasygnata stała się jednym z głównych instrumentów codziennej walki politycznej między Pałacem a Kancelarią Premiera.

Sprawa aneksu WSI to tylko jeden front. Równolegle trwa spór o zarząd Narodowego Banku Polskiego. Tusk odmówił kontrasygnaty pod powołaniem czterech członków: Marty Kightley, Ludwika Koteckiego, Przemysława Litwiniuka i Marcina Zarzeckiego.

Zgodnie z ustawą zarząd NBP liczy od sześciu do ośmiu członków — dziś jest ich siedmioro. Jeśli do listopada nie zostanie obsadzone miejsce po wiceprezesie Adamie Lipińskim, którego kadencja wygasa, liczba członków może spaść poniżej ustawowego minimum. To byłby poważny kryzys instytucjonalny dla banku centralnego. Jak dotąd nikt nie wie, jak ten pat się zakończy — konstytucja nie wyznacza terminu, w którym premier musiałby podjąć decyzję, a Nawrocki nie ma żadnego narzędzia prawnego, by go do tego przymusić. Spór wchodzi więc w fazę, w której czas gra na korzyść tego, kto jest gotowy czekać dłużej.