Nawrocki wetuje CBA. Chaos kompetencyjny i paraliż korupcji

Prezydent Karol Nawrocki zawetował kolejną ustawę, tym razem likwidującą Centralne Biuro Antykorupcyjne. Tego mozna było sie spodziewać, bo to nie jest to jego pierwsza, ani zapewne ostatnia konfrontacja z rządem Donalda Tuska na tym polu. Liczba prezydenckich wet rośnie w tempie, które zaczyna przypominać rekord.

Ustawa uchwalona przez Sejm przewidywała likwidację Centralnego Biura Antykorupcyjnego jako wyspecjalizowanej służby i rozproszenie jego kompetencji między trzy inne instytucje — Policję, Agencję Bezpieczeństwa Wewnętrznego i Krajową Administrację Skarbową. Zwolennicy rozwiązania argumentowali, że CBA przez lata było instrumentem politycznym, nadużywanym przez poprzednie władze do inwigilacji i nękania oponentów. Likwidacja miała być symbolicznym zerwaniem z tamtym modelem.

Krytycy zwracali jednak uwagę na praktyczne konsekwencje — wiedza operacyjna, siatka informatorów, trwające postępowania i bazy danych budowane od 2006 roku nie przenoszą się automatycznie między instytucjami. Prezydent Nawrocki stanął po stronie tej obawy i skierował ustawę z powrotem do Sejmu.

Uzasadnienie weta Nawrockiego koncentruje się na dwóch kwestiach: ryzyku instytucjonalnym i zagrożeniu dla skuteczności walki z korupcją. Prezydent wskazał wprost, że rozproszenie kompetencji między Policję, ABW i KAS może doprowadzić do sytuacji, w której żadna z tych instytucji nie będzie dysponować pełnym obrazem sprawy.

Nawrocki zwrócił też uwagę na coś, o czym w debacie publicznej mówi się rzadko — wiedzy operacyjnej nie da się szybko odbudować. CBA działa od 2006 roku. Dwadzieścia lat pracy analitycznej, kontaktów ze źródłami, prowadzonych spraw i zgromadzonych materiałów nie można przenieść jednym rozporządzeniem do trzech różnych urzędów i oczekiwać, że system zadziała jak dawniej. Prezydent ocenił, że proces odbudowania tej wiedzy zajmie lata — i że przez ten czas Polska będzie de facto bezbronną wobec korupcji na najwyższych szczeblach.

W ocenie prezydenta Nawrockiego ustawa nie jest reformą — jest demontażem. Odejście od modelu wyspecjalizowanej służby antykorupcyjnej na rzecz rozproszonych kompetencji w trzech różnych instytucjach oznacza w praktyce, że żaden podmiot nie będzie miał ani mandatu, ani zasobów, ani doświadczenia, żeby skutecznie zajmować się korupcją na poziomie, na którym operowało CBA.

To argument, który trudno zbagatelizować czysto instytucjonalnie — niezależnie od politycznej oceny samego CBA. Instytucje antykorupcyjne potrzebują czasu, ciągłości i specjalizacji. Rozbicie jej na trzy podmioty, z których każdy ma własną kulturę organizacyjną, własne priorytety i własną hierarchię, jest eksperymentem na żywym organizmie państwa.

Nawrocki wyraźnie wpisał swoją decyzję w szerszy kontekst polityczny. Weto nie jest — w jego narracji — tylko techniczną poprawką legislacyjną. To deklaracja sprzeciwu wobec kierunku, w którym idzie rząd.

Teraz piłka jest po stronie Sejmu. Rząd Donalda Tuska będzie musiał zdecydować, czy podejmuje walkę o odrzucenie weta — co wymaga bezwzględnej większości głosów — czy szuka kompromisu w postaci poprawionej ustawy, która zachowa część postulatów przy jednoczesnym uwzględnieniu zastrzeżeń prezydenta. Wynik tego starcia pokaże nie tylko los CBA, ale i rzeczywisty układ sił między Pałacem Prezydenckim a koalicją rządzącą.