Polska wykona wyroki ETPC. Nadchodzą zmiany w KRS, SN i TK

Zmiany mają objąć kluczowe instytucje odpowiedzialne za funkcjonowanie sądów, a także doprowadzić do usunięcia problemów wskazywanych od lat przez europejskie trybunały i organizacje monitorujące stan praworządności.

Podczas posiedzenia Komitetu Ministrów Rady Europy wiceminister sprawiedliwości Dariusz Mazur podkreślił, że Polska akceptuje wszystkie dotychczasowe orzeczenia Europejskiego Trybunału Praw Człowieka dotyczące wymiaru sprawiedliwości i zamierza konsekwentnie wdrażać wynikające z nich rozwiązania.

Przedstawiciele resortu zaznaczyli, że proces przywracania praworządności ma charakter kompleksowy i obejmuje zarówno reformę sądów, jak i najważniejszych organów odpowiedzialnych za ich funkcjonowanie.

Jednym z kluczowych zagadnień pozostaje kwestia niezależności Trybunału Konstytucyjnego. Władze wskazują, że rozwiązanie części problemów będzie możliwe wraz z zakończeniem kadencji sędziów powołanych w procedurach zakwestionowanych przez ETPC.

Jednym z najważniejszych projektów procedowanych obecnie w Sejmie jest tzw. ustawa praworządnościowa. Jej celem jest uporządkowanie skutków decyzji podejmowanych przez Krajową Radę Sądownictwa w latach 2018–2025.

Projekt przewiduje szereg istotnych zmian dotyczących funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości.

Planowana jest likwidacja Izby Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych Sądu Najwyższego oraz zniesienie instytucji skargi nadzwyczajnej.

Reforma ma również doprowadzić do przywrócenia pełnej kontroli sądowej nad procedurami nominacyjnymi do Sądu Najwyższego oraz uporządkować status sędziów powołanych przy udziale obecnej KRS.

Równolegle trwają także prace nad nową ustawą regulującą funkcjonowanie Sądu Najwyższego. Celem zmian jest przywrócenie tej instytucji roli przewidzianej przez Konstytucję.

Istotnym elementem procesu zmian pozostaje reforma Krajowej Rady Sądownictwa. Władze przyznają, że tegoroczne wybory członków KRS musiały odbyć się na podstawie obowiązujących przepisów, jednak zastosowano dodatkowe mechanizmy mające zwiększyć przejrzystość całej procedury.

Kandydaci byli opiniowani przez środowisko sędziowskie, a Sejm zadeklarował uwzględnienie wyników tych rekomendacji podczas głosowania.

Zdaniem Ministerstwa Sprawiedliwości takie rozwiązanie pozwoliło ograniczyć część zastrzeżeń dotyczących obecnego modelu funkcjonowania KRS do czasu wdrożenia docelowych reform.

Przygotowywane zmiany obejmują również sądy powszechne. Resort sprawiedliwości chce ograniczyć wpływ władzy wykonawczej na obsadzanie stanowisk kierowniczych w sądach.

Nowelizacja przewiduje przekazanie części kompetencji Krajowej Radzie Sądownictwa, a także zwiększenie znaczenia opinii środowiska sędziowskiego przy podejmowaniu decyzji kadrowych.

Projekt zakłada również wzmocnienie kontroli sądowej nad decyzjami dotyczącymi delegowania sędziów oraz powrót do standardów obowiązujących przed reformami wprowadzonymi po 2017 roku.

Jednym z obszarów szczególnie krytykowanych przez instytucje europejskie był system postępowań dyscyplinarnych wobec sędziów. Ministerstwo zapewnia, że wdrożone zostały rozwiązania mające wyeliminować ryzyko wykorzystywania takich procedur do wywierania nacisku na orzeczników.

Obecnie funkcje w sądach dyscyplinarnych oraz stanowiska rzeczników powierzane są wyłącznie osobom posiadającym wieloletnie doświadczenie zawodowe.

Resort podkreśla, że podjęte działania już teraz ograniczyły część problemów wskazywanych przez Europejski Trybunał Praw Człowieka i stanowią ważny krok w kierunku odbudowy niezależności polskiego sądownictwa.