Senat wybiera ławników do Sądu Najwyższego. Rusza procedura naboru

Instytucja ławników w Sądzie Najwyższym funkcjonuje od 2018 roku, kiedy została wprowadzona po zmianach legislacyjnych. Ławnicy biorą udział w wybranych postępowaniach, przede wszystkim w sprawach dyscyplinarnych oraz w rozpatrywaniu skarg nadzwyczajnych.

Ich wybór należy do Senatu, który podejmuje decyzję w głosowaniu jawnym. Obecnie procedura dotyczy już trzeciej kadencji tej grupy w strukturach SN.

Przepisy jasno określają, kto może ubiegać się o funkcję ławnika w Sądzie Najwyższym. Kandydat musi posiadać obywatelstwo polskie, korzystać z pełni praw publicznych, mieć co najmniej 40 lat i nie przekroczyć 60 lat w dniu wyboru. Wymagane jest także wykształcenie co najmniej średnie oraz dobry stan zdrowia.

Dodatkowo kluczowe znaczenie ma nieskazitelny charakter kandydata.

Z funkcji ławnika wykluczeni są m.in. pracownicy sądów, prokuratury, policji, adwokaci, radcowie prawni, notariusze, żołnierze zawodowi, duchowni oraz członkowie partii politycznych.

Procedura zgłaszania kandydatów do SN jest ściśle określona. Wnioski trafiają do marszałka Senatu i mogą być składane przez organizacje społeczne, stowarzyszenia oraz grupy co najmniej 100 obywateli posiadających czynne prawo wyborcze. Wykluczone są natomiast partie polityczne.

Dokumenty można dostarczyć osobiście, przez kuriera lub pocztą do Kancelarii Senatu. Istnieje również oficjalny wzór formularza dostępny zarówno w wersji papierowej, jak i elektronicznej.

Po zakończeniu przyjmowania zgłoszeń marszałek Senatu przekazuje je do właściwej komisji praw człowieka i praworządności. Następnie komisja analizuje dokumenty i sprawdza, czy kandydaci spełniają wszystkie wymogi formalne.

W dalszym etapie Senat otrzymuje listę kandydatów wraz z opiniami, a w razie potrzeby także po przeprowadzeniu dodatkowych rozmów z wybranymi osobami. Procedura obejmuje również uzyskanie informacji od służb policyjnych.

Ostateczny termin wyboru ławników przez Senat upływa 31 października 2026 roku.

W poprzednich latach skład ławników SN budził spore emocje. W 2022 roku Senat wybrał 30 osób, z czego większość została wskazana przez Komitet Obrony Demokracji. Część ławników odmawiała jednak udziału w orzekaniu w składach z sędziami powołanymi po 2017 roku.

Spory dotyczyły również wniosków o ich odwołanie składanych przez ówczesne kierownictwo SN. Senat nie przychylił się do tych wniosków, co dodatkowo zaostrzyło dyskusję wokół roli ławników.

W ostatnim czasie doszło także do zmian na stanowisku I prezesa SN. Nowy prezydent powołał sędziego Zbigniewa Kapińskiego, co spotkało się z krytyczną oceną części środowiska ławniczego, które zakwestionowało legalność jego wyboru.

Spór ten pokazuje, że kwestia funkcjonowania Sądu Najwyższego oraz roli ławników pozostaje jednym z najbardziej wrażliwych tematów polskiego wymiaru sprawiedliwości.

Nowa procedura wyboru ławników ma więc nie tylko charakter administracyjny, ale również polityczno-instytucjonalny, wpływający na dalsze funkcjonowanie SN w kolejnych latach.