Reforma psychiatrii w Polsce. 9 ekspertów odchodzi z rady z powodu protestu

Eksperci zarzucają resortowi zdrowia odchodzenie od fundamentów psychiatrii środowiskowej.

Centra zdrowia psychicznego powstawały od 2018 roku jako odpowiedź na przestarzały, izolacyjny model leczenia psychiatrycznego. Idea była prosta i rewolucyjna zarazem — zamiast wyrywać pacjenta z życia i zamykać go w szpitalu, leczyć go w miejscu, gdzie żyje, zachowując jego codzienne role społeczne i rodzinne. Dziś działa 118 takich centrów, obejmujących opieką blisko połowę dorosłych Polaków.

Pilotaż kończy się 31 grudnia, a od 1 stycznia 2027 roku centra mają stać się obowiązującym modelem podstawowej opieki psychiatrycznej w Polsce.

Do 2029 roku mają objąć opieką wszystkich dorosłych mieszkańców kraju, a poza nimi nie będą kontraktowane przez NFZ żadne inne poradnie zdrowia psychicznego ani oddziały psychiatryczne. Zmiany dotyczą jednak nie tylko struktury — resort zmienia też zasady finansowania, podejście do odpowiedzialności terytorialnej i organizację całodobowej opieki szpitalnej. I właśnie te zmiany wywołały bunt.

Tomasz Szafrański z Wolskiego Centrum Zdrowia Psychicznego powiedział wprost, dlaczego zdecydował się opuścić radę. „Nie możemy firmować pozorów" — stwierdził, nie pozostawiając wątpliwości co do oceny planowanych zmian.

Były minister zdrowia Marek Balicki, który kierował pilotażem reformy, ocenił, że odejście od finansowania według stawki na mieszkańca i od odpowiedzialności terytorialnej to „podcięcie skrzydeł tej reformie". Jego zdaniem nowy model finansowania, w którym największa część ryczałtu zależy od wskaźników dotyczących wykonanych procedur, to w rzeczywistości zakamuflowany model fee-for-service, czyli płatności za usługę.

Zapewnił, że centrum nie będzie mogło odmówić przyjęcia pacjenta ze swojego rejonu, a pacjent zachowa prawo do wyboru innego centrum niż najbliższe.

„Przypisywanie pacjenta do konkretnego ośrodka i odebranie mu możliwości wyboru jest stygmatyzujące, jest łamaniem praw pacjenta" — argumentował dyrektor, wskazując na prawo do anonimowości i swobody wyboru jako fundamentalne wartości w psychiatrii.

Ministerstwo zaprojektowało trzyskładnikowy ryczałt, który ma zastąpić dotychczasowe finansowanie oparte wyłącznie na liczbie mieszkańców przypisanego obszaru.

Największa część — 60 do 70 procent — będzie obliczana na podstawie aktywności centrum, czyli liczby i rodzajów udzielanych świadczeń oraz realizacji planów terapii. Około 30 procent przeznaczone zostanie na finansowanie infrastruktury, a 10 procent powiązane z jakością usług — mierzoną między innymi czasem od przyjęcia zgłoszenia do pierwszej wizyty.

W nowym rozporządzeniu ma zostać wpisany limit 33 łóżek całodobowych na 100 tysięcy mieszkańców — mechanizm mający zniechęcać szpitale do przedłużania hospitalizacji. Karaszewski był szczery w swojej ocenie tego narzędzia:

Centra bez własnych oddziałów całodobowych będą musiały zawrzeć umowy z pobliskimi szpitalami psychiatrycznymi — ale to centrum pozostanie jednostką nadrzędną i będzie płaciło szpitalowi. Pacjent, nawet hospitalizowany, formalnie pozostanie pacjentem centrum. Strona społeczna nie jest jednak przekonana, że te zmiany wystarczą, by ocalić ducha reformy, którą budowała przez osiem lat.