Psylocybina i alzheimer. Grzyby leczą? Najnowsze badania

Przyjrzyjmy się najpierw temu, co dokładnie się wydarzyło, ponieważ szczegóły są tu poruszające. U kobiety, której nazwiska nie ujawniono, chorobę Alzheimera rozpoznano dekadę wcześniej. Przez ostatnie lata jej funkcje poznawcze wyraźnie się pogarszały, a codzienność wypełniało milczenie. Za zgodą syna podano jej doustnie pięć gramów silnie działającego grzyba halucynogennego z gatunku Psilocybe cubensis.

Początek nie zwiastował niczego dobrego. Pacjentka zaczęła się obficie pocić i zapadła w stan przypominający głęboki sen. Dopiero około dziewiętnaście godzin później wydarzyło się coś, czego nikt się nie spodziewał. Kobieta sama nawiązała rozmowę, sięgając pamięcią do dawnych wspomnień.

U zdrowego organizmu psylocybina powoduje tzw. trip czyli w zależności od dawki i mocy kolorowe wizje, uwrażliwienie na dźwięki czy poprawę nastroju oraz silną autorefleksję i rozmowę z samym sobą, często zdarza się też powrót do najodleglejszych wspomnień z dzieciństwa itp. Co ciekawe, w Holandii oficjalnie sprzedawane są mikrodawki do codziennego uytku, które wspomagają pracę mózgu.

Na tym jednak nie koniec, bo poprawa seniorki objęła także ciało. Wcześniej cierpiała na nietrzymanie moczu i nie potrafiła poruszać się bez pomocy, a w ciągu kilku tygodni odzyskała kontrolę nad pęcherzem i sprawność ruchową na tyle, że mogła samodzielnie się ubierać.

Jej twarz znów stała się wyrazista, utrzymywała długi kontakt wzrokowy, uśmiechała się i z własnej woli zaczynała rozmowy. Gdy mniej więcej miesiąc później otrzymała kolejne trzy gramy, opisała surfowanie z synem na spokojnej wyspie. tymczasem w Polsce grzyby psylocybinowe są wyjęte spod prawa i traktowane jak narkotyk. Można za to legalnie zamówić pocztą z Holandii grzybnię w doniczce z ziemią.

Skąd bierze się taki efekt, skoro choroba w żaden sposób nie ustąpiła? Naukowcy podkreślają to wyraźnie, by nie budzić złudnych nadziei, że alzheimer nie cofnął się ani o krok. Psylocybina prawdopodobnie pozwoliła jedynie sięgnąć po szczątkowe, uśpione zdolności mózgu, które choroba odcięła od świata, lecz nie zdążyła jeszcze zniszczyć.

Mechanizm, choć wciąż nie do końca poznany, ma swoje wytłumaczenie. Psylocybina pobudza receptory serotoniny, a to zwiększa plastyczność mózgu i zmienia sposób, w jaki porozumiewają się ze sobą jego poszczególne sieci. Mówiąc obrazowo, substancja na pewien czas otwiera kanały komunikacji, które choroba zdążyła pozamykać. Jak gdyby ktoś odblokował zardzewiałe drzwi i pozwolił człowiekowi, na kilka godzin, znów w pełni wrócić do siebie.

I tu dochodzimy do gorzkiego sedna całej tej historii, boprzcież psylocybina wcale nie jest naukową nowinką. W latach pięćdziesiątych i sześćdziesiątych ubiegłego wieku substancje psychodeliczne były przedmiotem poważnych, obiecujących badań nad leczeniem uzależnień, depresji i innych zaburzeń psychicznych.

Nauka szła wtedy w dobrym kierunku. Wszystko to przekreślił jeden podpis, gdy w 1971 roku administracja Richarda Nixona wprowadziła ustawę o substancjach kontrolowanych i zaliczyła psylocybinę do kategorii pierwszej, zarezerwowanej dla środków rzekomo pozbawionych jakiejkolwiek wartości medycznej i obarczonych najwyższym ryzykiem.

Skutek tej decyzji był druzgocący dla nauki. Substancja, która właśnie zaczynała odsłaniać swój potencjał terapeutyczny, z dnia na dzień trafiła na naukowy indeks ksiąg zakazanych. Przez kolejne dekady badania nad nią praktycznie zamarły, nie dlatego, że dowiedziono jej szkodliwości, lecz dlatego, że tak postanowiła polityka w ogniu wojny z narkotykami.

Całe pokolenie naukowców nie miało dostępu do obiecującego narzędzia, a niezliczeni pacjenci nie doczekali terapii, które być może mogły im pomóc. To jedna z najbardziej kosztownych pomyłek w historii nowoczesnej medycyny, popełniona nie w laboratorium, lecz w gabinetach polityków.

Warto w tym miejscu rozprawić się z mitem, który psylocybinie ciąży najmocniej, czyli z etykietą uzależniającego narkotyku. Jak podaje Polskie Towarzystwo Psychodeliczne, powołując się na badania naukowe, klasyczne psychodeliki nie prowadzą do fizjologicznego uzależnienia, a znane są jedynie anegdotyczne przypadki uzależnienia psychicznego.

Co więcej, substancje te cechuje wyjątkowo niska toksyczność w porównaniu z innymi środkami psychoaktywnymi, w tym z wieloma legalnymi lekami. Potwierdzają to poważne prace, między innymi szeroko zakrojone badanie populacyjne Johansena i Krebs z 2015 roku.

Co najbardziej istotne dla sprawy bdanie przeprowadzono na - uwaga - ponad stu trzydziestu tysiącach dorosłych Amerykanów i nie wykazało ono związku między używaniem psychodelików, a problemami ze zdrowiem psychicznym. To dane, które brutalnie obnażają absurd dawnej klasyfikacji, wrzucającej psylocybinę do jednego worka z substancjami o realnie wysokim potencjale uzależnienia i śmiertelności.

Najlepszym dowodem na to, jak bardzo zmienia się klimat wokół psychodelików, jest miejsce, z którego dziś płynie ich poparcie. Otóż 18 kwietnia 2026 roku prezydent Donald Trump podpisał rozporządzenie wykonawcze, które ma przyspieszyć badania nad psychodelikami i ich dopuszczanie do terapii.

Mowa o zbawiennym wpływie na ludzki mózg psylocybiny, MDMA, LSD oraz ibogainiy, od których nie można się uzależnić tak, jak od narkotyków, badanych jako oręż przeciw depresji lekoopornej, zespołowi stresu pourazowego i uzależnieniom. Na ten cel przeznaczono pięćdziesiąt milionów dolarów, a Agencji Żywności i Leków polecono przyspieszyć przegląd wniosków.

Wymowna była już sama oprawa tego wydarzenia. W Gabinecie Owalnym prezydentowi towarzyszyli sekretarz zdrowia Robert F. Kennedy Junior, doktor Mehmet Oz oraz popularny podcaster Joe Rogan, który, jak przyznał sam Trump, prywatnie namawiał go do tego kroku.

Powód tej politycznej wolty jest prosty i ludzki zarazem. W Stanach Zjednoczonych miliony ludzi cierpią na ciężkie zaburzenia psychiczne, a depresja lekooporna nie poddaje się klasycznym terapiom. Gdy zawodzą dotychczasowe metody, nawet najbardziej zachowawczy politycy zaczynają szukać ratunku tam, gdzie jeszcze niedawno widzieli wyłącznie zagrożenie. Trudno o lepszy dowód, że stygmat odkleja się od tych substancji, skoro ich orędownikiem staje się akurat ta administracja.

Cała ta historia nie byłaby uczciwa, gdybyśmy przemilczeli drugą stronę medalu. Entuzjazm trzeba bowiem trzymać w ryzach, a sami autorzy publikacji o osiemdziesięciotrzylatce są w tej kwestii rozbrajająco szczerzy. Opisali zaledwie miesiąc obserwacji i nie wiadomo, czy poprawa się utrzymała, ani jak długo.

Pojedynczego przypadku nie wolno rozciągać na wszystkich chorych na alzheimera, zwłaszcza że rozpoznanie oparto na ocenie objawów, a nie na badaniach biomarkerów czy obrazowaniu mózgu. Część ekspertów podchodzi do raportu z rezerwą i ma do tego pełne prawo, ponieważ tak właśnie działa rzetelna nauka.

Nie zmienia to jednak wymowy całej sprawy. Mówimy o substancji o ogromnym potencjale, którą należy badać w warunkach kontrolowanych, pod okiem lekarzy, a nie zażywać na własną rękę w domowym zaciszu, bo to wciąż środek silnie działający i w większości krajów nielegalny.

Sedno jest takie, że psylocybina przez pół wieku czekała na sprawiedliwość, której odmówiła jej polityka, a nie medycyna. Dziś, gdy laboratoria znów się przed nią otwierają, a kobieta z alzheimerem po latach milczenia opowiada o surfowaniu z synem, widać wyraźnie, jak wiele mogliśmy stracić przez te zmarnowane dekady. I jak wiele jeszcze możemy zyskać, jeśli tym razem pozwolimy mówić nauce, a nie uprzedzeniom.