Nowe przepisy o kontroli operacyjnej. Sędzia ostrzega: system tego nie udźwignie

Sędzia nie ma wątpliwości, że „bez zwiększenia liczby sędziów oraz stworzenia wyspecjalizowanych wydziałów takie rozwiązania są niewykonalne”.

Nowe przepisy przewidują, że sąd nie tylko będzie wydawał zgodę na kontrolę operacyjną, ale także uzyska możliwość jej bieżącego monitorowania, a nawet przerwania. W praktyce oznacza to znaczne rozszerzenie obowiązków, które już dziś są trudne do realizacji przy obecnych zasobach kadrowych.

Jednym z największych problemów wskazywanych przez praktyków jest skupienie większości spraw w jednym miejscu. Wnioski o kontrolę operacyjną trafiają do Sądu Okręgowego w Warszawie z całego kraju – niezależnie od tego, gdzie prowadzone jest postępowanie.

Sędzia Szulewicz zwraca uwagę, że przy takiej liczbie spraw i ograniczonej obsadzie kadrowej nie ma możliwości prowadzenia pogłębionej analizy każdego przypadku. W dodatku system dyżurów powoduje, że sędziowie zajmują się sprawami rotacyjnie i nie wracają do nich w późniejszym etapie, co utrudnia jakąkolwiek ciągłość kontroli.

Jako możliwe rozwiązanie wskazuje decentralizację – przekazanie kompetencji do innych sądów okręgowych – lub utworzenie wyspecjalizowanego wydziału. Jednak nawet te zmiany nie rozwiążą podstawowego problemu, którym pozostaje niedobór sędziów.

W debacie publicznej często pojawiają się zarzuty, że sądy bezrefleksyjnie zatwierdzają wnioski służb. Sędzia stanowczo się temu sprzeciwia, wskazując, że taki obraz jest uproszczony i niesprawiedliwy.

Podkreśla, że: „to uproszczony i krzywdzący obraz. Sędziowie działają w oparciu o zaufanie do informacji zawartych we wnioskach”, ponieważ na tym etapie postępowania materiał dowodowy najczęściej jeszcze nie istnieje.

Jak wyjaśnia, „to nie jest sprawa ze stu tomami akt (...). Przy wniosku o kontrolę operacyjną tego materiału dowodowego nie ma”, ponieważ dopiero na tym etapie służby próbują go zgromadzić. Kontrola operacyjna dotyczy głównie poważnych przestępstw, takich jak handel narkotykami czy działalność zorganizowanych grup przestępczych, co dodatkowo komplikuje proces oceny zasadności wniosków.

Choć projekt ustawy przewiduje nowe obowiązki – w tym konieczność informowania sądu o przebiegu kontroli oraz uzasadniania decyzji – zdaniem sędziego ich skuteczność może być iluzoryczna.

Wskazuje, że obowiązek uzasadnienia może sprowadzać się do jednego zdania, co nie zmieni realnej jakości nadzoru. Dodatkowym problemem są ograniczenia techniczne – w kancelarii tajnej dostępny jest często tylko jeden komputer, z którego korzysta wielu sędziów, co utrudnia analizę materiałów operacyjnych.

Nie bez znaczenia pozostają także wcześniejsze przypadki nadużyć związanych z użyciem zaawansowanych narzędzi inwigilacyjnych, które podważyły zaufanie do części służb. W tym kontekście nowe przepisy mają odbudować kontrolę, ale – jak zauważa Szulewicz – „te przepisy o kontroli prowadzonych działań służb niestety dobrze wyglądają na papierze, ale całkowicie ignorują realia”.

W efekcie przyszłość reformy zależy nie tylko od jej zapisów, ale przede wszystkim od tego, czy państwo będzie w stanie zapewnić odpowiednie zasoby organizacyjne i kadrowe do jej wdrożenia.