Bez telefonu na przerwie w szkole. Co zyskały dzieci z Chełmna?

Pomysł wydawał się ryzykowny – nakłonić nastolatków do dobrowolnego odłożenia telefonów bez żadnego przymusu. Okazało się, że wystarczyło zapytać i dać wybór.

Kampanię „Wylogowani z sieci" wymyślił nauczyciel języka angielskiego Tomasz „Teacher" Jarmołkiewicz ze Szkoły Podstawowej nr 1 im. Filomatów Pomorskich w Chełmnie. Od początku zależało mu na jednym: żeby uczniowie czuli, że to ich własna decyzja, a nie kolejny szkolny nakaz. Ci, którzy chcieli wziąć udział, przypinali do ubrań symboliczne znaczki z napisem „OFF" i wpisywali swoje imię na wspólny plakat uczestników. Żadnych kar, żadnej kontroli.

Akcja trwała siedem tygodni i była skierowana przede wszystkim do uczniów klas szóstych, siódmych i ósmych, choć zainteresowanie okazało się na tyle duże, że objęto nią również klasy czwarte i piąte.

Jarmołkiewicz przygotował do kampanii kompletny pakiet materiałów – od podcastu i oprawy muzycznej, przez grafiki, aż po treści edukacyjne opisujące mechanizmy działania algorytmów, ekonomię uwagi i wpływ mediów społecznościowych na psychikę młodego człowieka. Uczniowie otrzymywali materiały opatrzone hasłami takimi jak „Algorytm Cię zna", „Twoja waluta – czas" czy „Dlaczego nie możesz przestać".

Raport podsumowujący kampanię powstał na podstawie ankiet wypełnionych przez 105 uczniów. Wyniki są jednoznaczne: 78 proc. badanych ograniczyło korzystanie z telefonu podczas szkolnych przerw, a 83 proc. deklaruje, że zaczęło częściej rozmawiać twarzą w twarz z rówieśnikami. Co równie wymowne – 77 proc. uczestników przyznało, że po kilku dniach życie bez smartfona w kieszeni stawało się po prostu łatwiejsze.

Organizatorzy nie ukrywają jednak, że eksperyment nie przebiegał bez potknięć. Ponad połowa uczestników przyznała, że zdarzało im się łamać zasady kampanii – sięgać po telefon wtedy, gdy postanowili tego nie robić.

Jarmołkiewicz traktuje to jednak nie jako porażkę, lecz jako dowód na to, jak silny jest nawyk i jak dużo pracy wymaga jego przełamanie. 52 proc. uczniów zauważyło poprawę własnego samopoczucia po ograniczeniu korzystania z telefonu, a 59 proc. przyznało, że dzięki akcji lepiej rozumie, jak działają media społecznościowe i na czym polega ich mechanizm uzależniający.

 Aż 91 proc. badanych uważa, że social media mogą uzależniać – choć jak podkreślają organizatorzy, sama świadomość zagrożenia to za mało. Problemem pozostaje trudność w wypracowaniu codziennych nawyków kontroli.

Jarmołkiewicz nie kryje, że u podstaw całej kampanii leży głębsze przekonanie o tym, co tracą młodzi ludzie, spędzając kolejne godziny przed ekranem. Nie chodzi mu wyłącznie o czas – chodzi o coś trudniejszego do zmierzenia.

Nauczyciel zwraca uwagę, że nadmierna obecność w internecie uderza przede wszystkim w sferę emocjonalną młodego człowieka. „Przede wszystkim oznacza brak kontaktów emocjonalnych z rówieśnikami, bo wirtual jest bezosobowy" – ocenił wprost. 

Nauczyciele uczący w Szkole Podstawowej nr 1 w Chełmnie potwierdzili w ankietach, że dostrzegli poprawę relacji między uczniami w trakcie trwania kampanii. Rodzice natomiast sygnalizowali inny problem – trudność w kontrolowaniu aktywności dzieci w sieci poza domem i rozbieżność między tym, co deklarują, a tym, co faktycznie robią.

Raport kończy się zestawem konkretnych rekomendacji. Autorzy projektu postulują tworzenie w szkołach wyznaczonych stref offline, regularne prowadzenie zajęć poświęconych mechanizmom działania mediów społecznościowych oraz organizowanie warsztatów dla rodziców z zakresu higieny cyfrowej. 77 proc. uczniów, którzy wzięli udział w ankiecie, zadeklarowało, że chciałoby częstszej organizacji podobnych kampanii w szkołach – to chyba najlepszy dowód na to, że projekt trafił w rzeczywistą potrzebę.

Jarmołkiewicz zapowiedział już, że wszystkie materiały edukacyjne, graficzne i multimedialne stworzone na potrzeby kampanii „Wylogowani z sieci" zostaną udostępnione bezpłatnie każdej szkole, która będzie chciała przeprowadzić podobną akcję. Jak sam podkreśla, kluczem do powodzenia nie jest zakaz ani kontrola, lecz przestrzeń do refleksji i własna decyzja ucznia.