NFZ alarmuje: nadmiar leków u seniorów. Tyka bomba

Skala zjawiska robi wrażenie. Z danych Głównego Urzędu Statystycznego wynika, że na koniec 2023 roku w Polsce żyło już 9,9 miliona osób w wieku 60 lat i więcej, a do 2060 roku liczba ta może wzrosnąć do 11,9 miliona. Polskie społeczeństwo starzeje się w zastraszającym tempie.

To nie tylko statystyka, bo za każdą z tych liczb kryją się realne potrzeby: więcej chorób przewlekłych, więcej leków, większe zapotrzebowanie na rehabilitację. Problem w tym, że sama geriatria tego nie udźwignie. W całej Polsce działa zaledwie 195 poradni geriatrycznych oraz 62 oddziały dysponujące około 1,2 tys. łóżek.

To kropla w morzu potrzeb. Dlatego eksperci podkreślają, że ratunkiem nie jest mnożenie wąsko wyspecjalizowanych gabinetów, lecz stworzenie modelu współpracy wielu specjalistów. Po prostu leczenie seniora na raty czyli w kolejnych, oderwanych od siebie przychodniach prowadzi donikąd. Rozwiązaniem jest więc kompleksowa pomoc.

Trzeba jasno zdać sobie sprawę z tego, że jakość starości rozstrzyga się daleko poza murami szpitala. Zaczyna się na przystanku, na ulicy i w mieszkaniu bez windy. Jako przykład przemyślanych działań samorządowych eksperci wskazują Warszawę.

Jarosław Jóźwiak, radny stolicy i przewodniczący komisji zdrowia, mówił o transporcie, profilaktyce, szczepieniach oraz rozwiązaniach mieszkaniowych, podkreślając, że miasto podchodzi do wsparcia seniorów w sposób integralny. Zwracał przy tym uwagę na paradoks dłuższego życia:

Aktywna starość nie zależy więc wyłącznie od chęci samego seniora, ale przede wszystkim od warunków, jakie stworzy mu otoczenie. Czy będzie miął dostępną przestrzeń, usługi i profilaktykę. Z tym wiąże się kolejna bariera, jaką jest brak informacji na te tematy. Irena Rej, prezes Izby Gospodarczej Farmacja, oceniła, że:

Najpoważniejszym zagrożeniem zdrowotnym dla osób starszych jest jednak wielolekowość. Z danych NFZ wynika, że aż jedna trzecia Polaków po 65. roku życia przyjmuje codziennie co najmniej pięć leków, co dramatycznie zwiększa ryzyko groźnych interakcji i powikłań. To problem, który narasta po cichu, a jego skutki bywają tragiczne.

Podczas kongresu wskazywano, że klucz do rozwiązania może leżeć w aptece, bo to właśnie ona jest dla wielu seniorów najłatwiej dostępnym punktem kontaktu z systemem ochrony zdrowia. Rozwój usług takich, jak przeglądy lekowe czy edukacja pacjentów, mógłby realnie poprawić bezpieczeństwo terapii.

Eksperci przypominali zarazem, że ogromna część odpowiedzialności za zdrową starość spoczywa na nas samych. Jak zauważył prof. Michał Rabijewski:

Wniosek z kongresu jest więc jasny: bez lepszej koordynacji, silniejszej profilaktyki i współpracy między zawodami medycznymi, system zamiast planowego działania skaże się na wieczne gaszenie pożarów.

Źródłem starzenia się Polski jest zapaść dzietności, która sięgnęła historycznego dna. W 2024 roku współczynnik dzietności spadł do 1,10, podczas gdy do pełnej zastępowalności pokoleń potrzeba około 2,1.

W praktyce oznacza to, że rodzi się dramatycznie mało dzieci: w 2024 roku narodziło się tylko około 252 tysięcy nowych Polaków. To jeden z najgorszych wyników w historii. Co więcej, był to już trzynasty rok z rzędu, gdy w Polsce zmarło więcej osób, niż się urodziło.

Dane Biura Informacji o Populacji wskazują, że tylko osiem krajów na całym świecie w 2024 roku miało niższą dzietność niż Polska, a były to Korea Południowa (0,7), Singapur, Tajlandia i ogarnieta wojną Ukraina. Wyprzedza nas pod tym względem nawet Japonia (1,2), od dekady uznawana za symbol niżu demograficznego, a także Niemcy i Wielka Brytania (1,4) oraz Francja (1,6).

Przykład Węgier wykazał, że polityka prorodzinna potrafi zmienić ten trend. Budapeszt przeznaczający na ten cel około 5 procent PKB, podniósł dzietność z 1,35 do ponad 1,6. Z badania i wyliczeń GUS wynika, że ​​przy utrzymaniu dzisiejszego poziomu dzietności w Polsce liczba osób w wieku produkcyjnym spadnie do 2060 roku do około 14 milionów, podczas gdy dziś pracuje ponad 15 milionów mieszkańców kraju.

Zkolei sama populacja kraju może skurczyć się z 37,3 miliona do nawet 28,4 mln. osób. Coraz większa grupa ludzi nie aktywnych zawodowo czyli emerytów i rencistów, będzie miała dostęp do coraz większej liczby świadczeń z kasy państwa. I to jest prawdziwy ładunek demograficznej bomby, którą można wywołać. Chyba, że sytuację uratują np. emigranci z Ukrainy.