Ujawniamy, jak MSWiA chce sfinansować schrony w kościołach. Miliardy z budżetu w grze

Z jednej strony podkreśla się logistyczne możliwości Kościoła, zwłaszcza struktur takich jak Caritas. Z drugiej – pojawiają się pytania o granice współpracy państwa świeckiego z instytucją religijną oraz o realne zasady funkcjonowania takich obiektów w sytuacjach zagrożenia.

Z naszą redakcją skontaktował się nasz czytelnik przesyłając informację o szeregu pytań skierowanych do resortu przez Fundację Wolność od Religii. Publikujemy je na końcu artykułu wraz z odpowiedzią resortu, którą jako pierwszy opublikował Rafał Bernasiński - dziennikarz portalu Fakty Plus. 

Kluczowe znaczenie ma obowiązująca ustawa o ochronie ludności i obronie cywilnej. Przepisy dopuszczają możliwość przystosowania różnych budynków – także należących do Kościoła – na tzw. Miejsca Doraźnego Schronienia. Co więcej, przewidują one bardzo szerokie wsparcie finansowe. W praktyce możliwe jest pokrycie nawet 100 proc. kosztów inwestycji z budżetu państwa.

To właśnie ten zapis budzi największe kontrowersje. Jeśli parafie zostaną włączone do systemu, będą mogły ubiegać się o pełne finansowanie zarówno modernizacji istniejących budynków, jak i budowy nowych obiektów. Dodatkowo przewidziane są środki na ich późniejsze utrzymanie.

Pojawia się więc pytanie, czy państwo nie tworzy mechanizmu, który umożliwi finansowanie infrastruktury kościelnej na szeroką skalę. Tym bardziej że na system ochrony ludności planowane są ogromne środki – sięgające co najmniej 12 miliardów złotych rocznie.

Eksperci zwracają uwagę, że przystosowanie obiektów sakralnych do funkcji schronów wymaga spełnienia rygorystycznych norm technicznych. Chodzi m.in. o odpowiednią wentylację, zapasy wody, systemy sanitarne czy konstrukcję zdolną wytrzymać określone obciążenia. Wiele budynków parafialnych, często wiekowych, może nie spełniać tych wymagań bez kosztownych modernizacji.

Jeszcze większe wątpliwości budzą kwestie organizacyjne. Nie jest jasne, kto miałby zarządzać takimi obiektami w czasie kryzysu, ani jakie zasady obowiązywałyby osoby korzystające ze schronienia. Szczególnie istotna jest kwestia równego dostępu dla wszystkich obywateli – niezależnie od przekonań religijnych.

Brak precyzyjnych odpowiedzi ze strony resortów sprawia, że opinia publiczna nadal nie zna szczegółów dotyczących kontroli wydatkowania środków publicznych oraz funkcjonowania takich miejsc w praktyce.

Najostrzejsze stanowisko w tej sprawie zajęła Fundacja Wolność od Religii, która zapowiada działania na rzecz ujawnienia szczegółów projektu. Jej przedstawicielka, Dorota Wójcik, nie pozostawia wątpliwości co do obaw związanych z tym pomysłem. Jak podkreśla, „nadużycia ze strony personelu Kościoła (…) są w zasadzie pewne”.

Fundacja wskazuje również na ryzyko naruszenia zasady świeckości państwa oraz potencjalną presję światopoglądową wobec osób korzystających z pomocy. W swoim stanowisku zwraca uwagę, że „państwo pomimo finansowania instytucji katolickich w zasadzie ich nie kontroluje”. To rodzi pytania o realną możliwość nadzoru nad obiektami finansowanymi z pieniędzy publicznych.

Cała sprawa pozostaje otwarta. Zapowiedziane wnioski o dostęp do informacji publicznej mogą rzucić więcej światła na plany rządu. Do tego czasu kluczowe pozostaje jedno pytanie: czy bezpieczeństwo obywateli stanie się pretekstem do dalszego zacieśniania relacji państwa z instytucjami religijnymi kosztem przejrzystości i kontroli wydatków publicznych.

Fundacja zwróciła się do ministerstwa z szerokim zestawem pytań, które w istocie koncentrują się wokół kilku kluczowych kwestii: formalnych zasad współpracy państwa z Kościołem, źródeł i skali finansowania oraz mechanizmów kontroli wydatkowania publicznych środków.

Organizacja chce ustalić, czy planowane działania zostaną ujęte w konkretnych porozumieniach, na jakim są etapie oraz czy obejmą także inne podmioty niż Kościół katolicki. Równie istotne są pytania o to, dlaczego wybrano infrastrukturę parafialną zamiast publicznej oraz czy przeprowadzono w tej sprawie jakiekolwiek analizy porównawcze. Fundacja podnosi także kwestie techniczne – czy budynki kościelne w ogóle spełniają wymagania dla miejsc schronienia i czy przeprowadzono ich audyty.

Kolejnym obszarem są zasady zarządzania i odpowiedzialności: kto będzie decydował o dostępie do takich obiektów, kto zapewni bezpieczeństwo i jak państwo zamierza sprawować nad nimi realny nadzór. Nie mniej ważne pozostają pytania o równość dostępu – czy obiekty finansowane z pieniędzy podatników będą faktycznie dostępne dla wszystkich oraz czy współpraca z Kościołem wynika z braków infrastruktury państwowej.

Wreszcie Fundacja Wolność od Religii szczególnie akcentuje kwestie światopoglądowe, pytając o gwarancje neutralności, brak dyskryminacji oraz sposób rozwiązywania potencjalnych konfliktów między osobami wierzącymi i niewierzącymi, które w sytuacji kryzysowej znajdą się w takich miejscach.

Ministerstwo w swojej odpowiedzi podkreśla przede wszystkim ogólny, strategiczny charakter prowadzonych rozmów, unikając szczegółów dotyczących konkretnych rozwiązań. Resort wskazuje, że spotkanie z przedstawicielami Episkopatu było:

Jednocześnie akcentuje rolę Kościoła – zwłaszcza struktur takich jak Caritas – w systemie wsparcia humanitarnego, zaznaczając, że posiadają one „sprawdzony potencjał” w zakresie pomocy i logistyki.

Z odpowiedzi wynika, że rząd widzi w tej współpracy przede wszystkim narzędzie wzmacniania bezpieczeństwa lokalnego. Jak zaznaczono, chodzi o:

Ministerstwo podkreśla również, że współdziałanie ma opierać się na „pełnym profesjonalizmie i wzajemnym poszanowaniu misji obu stron”, a jego nadrzędnym celem jest „ochrona życia i zdrowia mieszkańców”.Jestto szokujące szczególnie w kontekście skrajnie roszczeniowej postawy Kościoła katolickiego w Polsce i braku rozliczenia miliardów złotych przekazywanych instytucji z publicznych pieniędzy od lat.

Nie jest też jasne, jak nowa inicjatywa resortu ma sie do politycznych deklaracji składanych w trakcie kampanii wyborczej w 2023 roku, gdy koalicja rządząca deklarowwała nie tylko likwidację absurdalnego funduszu kościelnego, ale też wstęp do procesu laicyzacji instytucji publicznych i sekularyzacji. 

Jednocześnie w odpowiedzi brakuje odniesień do kwestii finansowania, kontroli czy zasad dostępności takich obiektów, co pozostawia wiele kluczowych pytań bez jednoznacznej odpowiedzi.